Regionalna košarkaška scena drastično se promenila poslednjih godina, a uvođenjem revolucionarnih promena u sistemu takmičenja, ABA liga (Adriatic Basketball Association) podigla je dinamiku i neizvesnost na potpuno novi nivo. Od sezone 2025/26, regionalno prvenstvo broji 18 klubova i donosi potpuno novi format podeljen u grupe, uvođenje Play-In faze, kao i učešće timova van tradicionalnih granica bivše Jugoslavije, poput Dubaija, Kluža i Beča.
Bilo da ste strastveni pratilac košarke, povremeni gledalac večitih derbija između Partizana i Crvene zvezde, ili vas jednostavno zanima kako se regionalni klubovi bore za plasman u Evroligu i Evrokup – ovaj vodič donosi sve odgovore na jednom mestu.
Sve vesti o košarci pratite na posebnoj stranici.
Format takmičenja: Kako je podeljena ABA liga?
Za razliku od tradicionalnog ligaškog sistema gde svako igra sa svakim dvokružno, ABA liga funkcioniše kroz višefazni model koji kombinuje grupnu fazu, prenos bodova, Play-In i na kraju klasičan Playoff.
Takmičarska godina podeljena je u četiri ključne faze:
1. Regularna sezona (Grupna faza)
U prvoj fazi, 18 klubova je podeljeno u dve grupe (A i B) sa po devet timova. Podela se vrši poludirigovanim žrebom kako bi se obezbedio ujednačen kvalitet unutar grupa.
- Unutar svoje grupe, svaki tim igra sa svakim kod kuće i u gostima (ukupno 18 kola, pri čemu je u svakom kolu jedan tim slobodan).
- Najvažnije pravilo: Bodovi osvojeni u prvoj fazi se u potpunosti prenose u narednu fazu takmičenja!
2. Top 8 i Play-Out faza
Nakon završetka prvih 18 kola, liga se deli na dva dela na osnovu tabela iz grupa A i B:
- Top 8 faza: Četiri najbolje plasirane ekipe iz grupe A i četiri iz grupe B formiraju novu grupu od osam timova. Oni igraju isključivo protiv timova iz suprotne grupe (kod kuće i na strani – dodatnih 8 kola).
- Play-Out faza: Preostalih pet timova iz grupe A i pet iz grupe B (ukupno 10 klubova) formiraju grupu koja se bori za opstanak, igrajući takođe protiv timova iz suprotnog koša (dodatnih 10 kola).
3. Play-In: Nova šansa za doigravanje
Po ugledu na NBA ligu i Evroligu, ABA liga je uvela Play-In format koji služi kao filter za poslednja mesta u četvrtfinalu:
- Šest najbolje plasiranih ekipa iz Top 8 faze ide direktno u četvrtfinale.
- Sedmoplasirani i osmoplasirani tim iz Top 8 igraju međusobno – pobednik ide direktno u Playoff.
- Poraženi iz tog duela dobija još jednu šansu: igra meč protiv boljeg iz duela u kom se sastaju prva i druga ekipa iz Play-Out faze. Pobednik tog baraža zauzima poslednje, osmo mesto u četvrtfinalu.
4. Playoff (Doigravanje)
Završnica donosi ono najbolje što regionalna košarka nudi. Osam ekipa se bori po eliminacionom sistemu:
- Četvrtfinale, polufinale i finale se igraju u serijama na tri pobede (best-of-5) ili dve pobede (best-of-3), u zavisnosti od kalendara i zvaničnih propozicija za datu sezonu.
- Prednost domaćeg terena u svim fazama ima ekipa koja je bila bolje plasirana u prethodnoj fazi takmičenja.
Prohodnost u Evropu: Šta donosi titula u ABA ligi?
Glavni motiv svih teškaša regionalnog takmičenja, osim prestiža i trofeja, jeste izlazak na evroscenu. ABA liga je godinama unazad bila jedina sigurna karta za plasman u najelitnija evropska takmičenja.
Status u Evroligi: Iako Evroliga sve više teži sistemu zatvorenih licenci i dugoročnih ugovora, šampion ABA lige i dalje ima prioritet pri dodeli specijalne pozivnice (Wild Card) za učešće u elitnom takmičenju. Pored šampiona, regionalni klubovi sa visokim budžetima i logistikom (poput Crvene zvezde i Partizana) redovni su pretendenti na pozivnice borda Evrolige.
Pored plasmana u Evroligu, klubovi koji se plasiraju u gornji deo tabele, a ne obezbede mesto u eliti, imaju direktnu prohodnost u Evrokup (EuroCup) i FIBA Ligu šampiona (Basketball Champions League), što ABA ligu čini ubedljivo najvažnijim filterom za međunarodnu scenu u ovom delu Evrope.
Vesti o ABA ligi čitajte na sledećoj stranici.
Ispadanje i ABA 2 liga: Kako funkcioniše promocija?
Sistem ispadanja iz elitnog ranga usko je povezan sa Druga ABA ligom (ABA 2).
- Poslednjeplasirani timovi u Play-Out fazi prve divizije suočavaju se sa direktnim ispadanjem ili igranjem baraža za opstanak.
- Šampion Druge ABA lige ostvaruje direktan plasman u prvu ligu za narednu sezonu.
- Nacionalni ključ (kvota): Ranije je postojalo striktno pravilo da jedna država može imati maksimalno pet (kasnije šest) klubova u prvoj ligi. Ukoliko bi tim iz te države osvojio ABA 2, a kvota je ispunjena, morao je da igra baraž sa najlošije plasiranim sunarodnikom iz prve lige. Sa proširenjem lige i uvođenjem internacionalnih timova, ova pravila se prilagođavaju kako bi se omogućio ulazak najboljih organizacija na osnovu sportskog rezultata.
Brzi pregled: Ključne činjenice o ABA ligi
| Parametar | Karakteristike sistema |
| Broj klubova | 18 timova u prvoj diviziji |
| Geografija | Klubovi iz bivše SFRJ + specijalne pozivnice (UAE, Rumunija, Austrija) |
| Sistem takmičenja | Regularni deo (2 grupe) ➔ Top 8 / Play-Out ➔ Play-In ➔ Playoff |
| Glavni ulog | Šampionski prsten i prohodnost ka Evroligi / Evrokupu |
| Niži rang | ABA 2 liga (iz koje šampion ide direktno u viši rang) |
Istorijski presek i evolucija lige
Ideja o obnavljanju klupskih susreta bivše Jugoslavije realizovana je u jesen 2001. godine. Prva sezona (2001/02) odigrana je pod imenom G Goodyear liga sa samo 12 klubova, a titulu je osvojila slovenačka Olimpija. Tokom godina, liga je menjala sponzore, broj učesnika i sisteme takmičenja, ali je kvalitet košarke konstantno rastao.
Danas liga okuplja ne samo timove iz bivše Jugoslavije (Srbija, Hrvatska, Slovenija, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Severna Makedonija kroz ABA 2), već se transformisala u globalniji projekat uključivanjem timova sa vajld-kartama (specijalnim pozivnicama) van ex-Yu prostora.
Zanimljivost: ABA liga važi za „fabriku“ NBA igrača. Upravo su kroz ovo takmičenje prošle zvezde poput Nikole Jokića (Mega), Bogdana Bogdanovića (Partizan), Luke Dončića (koji je kao omladinac pratio regionalne parkete) i Nikole Vučevića (Budućnost).
FAQ – Najčešća pitanja o ABA ligi
1. Ko drži rekord sa najviše titula u ABA ligi?
Rekorderi regionalnog takmičenja su beogradski večiti rivali. Partizan i Crvena zvezda vode tesnu bitku na večnoj listi šampiona, gde oba kluba imaju po nekoliko podignutih pehara i smenjuju se na tronu, dok ih u stopu prati podgorička Budućnost i nekadašnji FMP.
2. Kako izgleda novi format takmičenja sa 18 klubova?
Liga je podeljena u dve regularne grupe (A i B) sa po 9 timova. Igra se po dvokružnom bod-sistemu (18 kola), gde je u svakom kolu po jedan tim slobodan. Četiri najbolje plasirane ekipe iz obe grupe idu u Top 8 fazu, dok preostalih pet timova (od 5. do 9. mesta) ide u Play-Out.
3. Šta je to „Top 8“ faza i kako se igra?
U Top 8 fazi, timovi prenose bodove iz prve faze i igraju samo protiv ekipa iz suprotne grupe (kod kuće i u gostima), što donosi dodatnih 8 kola. Prvih šest ekipa iz Top 8 ide direktno u četvrtfinale plej-ofa, dok 7. i 8. tim moraju u Play-In.
4. Kako funkcioniše Play-In u ABA ligi?
U Play-In-u učestvuju četiri tima: 7. i 8. ekipa iz Top 8 faze, i 1. i 2. ekipa iz Play-Out faze. Pobednik duela između 7. i 8. tima ide direktno u četvrtfinale, dok poraženi igra protiv boljeg iz duela prvog i drugog tima Play-Out-a za poslednje mesto u plej-ofu.
5. Koji timovi van ex-Yu prostora igraju u ligi?
U sklopu velike ekspanzije i komercijalizacije lige, trogodišnje ugovore i licence za učešće dobili su Dubai Basketball (Ujedinjeni Arapski Emirati), U-BT Cluj-Napoca (Rumunija) i BC Vienna (Austrija).
6. Da li šampion ABA lige ima garantovano mesto u Evroligi?
Prema trenutnim propozicijama i ugovorima sa Evroligom, šampion ABA lige dobija prioritetnu vajld-kartu (specijalnu pozivnicu) za učešće u elitnom evropskom takmičenju za narednu sezonu, pod uslovom da ispunjava minimalne finansijske i infrastrukturne zahteve Evrolige.
7. Koliko timova iz ABA lige može igrati u Evrokupu?
Broj mesta varira iz sezone u sezonu u zavisnosti od odluka borda Euroleague Basketball-a, ali regionalna liga tradicionalno daje 2 do 3 predstavnika u Evrokup (EuroCup), na osnovu plasmana u plej-ofu.
8. Šta je ABA liga 2 (Druga ABA liga)?
To je drugi rang regionalnog takmičenja, osnovan sa ciljem razvoja košarke i lakšeg prelaza klubova u viši rang. U njoj učestvuje 16 klubova podeljenih u šešire, a šampion obezbeđuje direktan plasman u prvu ABA ligu za narednu sezonu.
9. Kako se određuje ko ispada iz prve ABA lige?
Nakon odigrane Play-Out faze (u kojoj učestvuje 10 klubova), najlošije plasirani timovi direktno ispadaju u ABA 2 ligu ili igraju baraž (plej-of za opstanak) protiv finalista Druge ABA lige, u zavisnosti od nacionalnih kvota i konačnog plasmana.
10. Postoji li ograničenje broja klubova iz jedne države u ligi?
Da, pravila lige sadrže takozvani „nacionalni ključ“ (kvotu), koji ograničava maksimalan broj klubova iz jedne zemlje (tradicionalno je to maksimalno 5 ili 6 klubova iz Srbije) kako bi se sačuvala regionalna raznolikost takmičenja.
11. Ko je najstariji, a ko najmlađi klub učesnik?
Klubovi sa najdužom tradicijom i istorijom dužom od sedam decenija su beogradski večiti rivali, Zadar i Split. S druge strane, najmlađi franšizni projekat je Dubai Basketball, osnovan neposredno pre ulaska u regionalne košarkaške vode.
12. Koja dvorana u ABA ligi ima najveći kapacitet?
Najveća dvorana u kojoj se igraju utakmice regionalnog takmičenja je Beogradska arena (kuća Partizana), sa kapacitetom od preko 18.300 mesta. Odmah iza nje je Coca-Cola Arena u Dubaiju (17.000) i dvorana Zetra u Sarajevu (12.000).
13. Gde se mogu gledati direktni prenosi utakmica?
Zvanični i ekskluzivni medijski partner regionalnog takmičenja je TV kuća Arena Sport, koja prenosi sve utakmice prve i druge ABA lige na svojim kanalima.
14. Ko je najbolji strelac u istoriji ABA lige?
Titulu najboljeg strelca svih vremena (po ukupnom broju postignutih poena) drži legendarni plejmejker Nemanja Gordić, koji je tokom bogate regionalne karijere nastupao za Budućnost, Partizan, Cedevitu, Mornar i Igokeu.
15. Koji igrač drži rekord po broju indeksnih poena na jednom meču?
Apsolutni rekorder je Milić Starovlah koji je u dresu Lovćena (u ranoj fazi lige) sakupio neverovatnih 61 indeksni poen. U novijoj istoriji, pamte se i brutalne partije igrača poput Save Lešića ili Ante Žižića.
16. Šta je to Superkup ABA lige?
ABA liga Superkup je turnir koji se tradicionalno igra neposredno pred početak regularne sezone. Na njemu učestvuje osam najbolje plasiranih ekipa iz prethodne godine, i služi kao idealna uvertira i borba za prvi trofej u sezoni.
17. Kako se bira MVP regularnog dela sezone?
Najkorisniji igrač (MVP) bira se na osnovu statističkog indeksa korisnosti tokom regularnog dela sezone, uz učešće glasova trenera, novinara i samih navijača u određenom procentualnom odnosu.
18. Koja su pravila oko registracije stranih igrača u ABA ligi?
Za razliku od domaćih liga (gde postoji strogo ograničenje broja stranaca sa pasošem van te države), u ABA ligi timovi mogu da registruju veći broj inostranih košarkaša na ukupnom rosteru, ali je broj licenciranih igrača za jedan meč ograničen protokolom (najčešće do 12 ili 14 igrača ukupno u sastavu).
19. Da li sudije u ABA ligi imaju Evroligašku licencu?
Da, velika većina arbitara koji sude završnicu i derbi mečeve ABA lige (poput Ilije Beloševića, Damira Javora, Saše Pukla) ujedno su i elitne sudije sa višegodišnjim stažom u Evroligi, što garantuje visok nivo arbitraže.
20. Koji je glavni finansijski benefit za klubove u ABA ligi?
Pored marketinških prava i prihoda od prodaje ulaznica (koji su rekordni kod beogradskih klubova), najveći benefit je prohodnost ka Evroligi i Evrokupu, što klubovima donosi sponzorske ugovore koje ne bi mogli da obezbede igrajući isključivo lokalna prvenstva.
Zaključak: Budućnost regionalne košarke
ABA liga je prošla dug put od regionalnog eksperimenta do stabilnog košarkaškog giganta. Uvođenjem novih tržišta poput Dubaija i Rumunije, liga jasno pokazuje ambiciju da iskorači iz čisto balkanskih okvira i postane komercijalno samoodrživija. Iako su tenzije i rivalstva često na ivici incidenta, nesporna je činjenica: bez ABA lige, košarka na ovim prostorima izgubila bi svoj elitni sjaj. Ona ostaje jedina prava formula za opstanak i napredak klupske košarke u regionu.
Sve sportske vesti pratite na FanSport.
