Sportska Wikipedia vam donosi apsolutno sve informacije iz sveta sporta. Na sportskom portalu fansport.rs saznaj sve što te zanima o sportu.
FUDBAL
– Fudbal (engl. football, od engl. foot) — „stopalo“ i ball — „lopta“) ili nogomet, kolektivni je sport koji se igra između dve ekipe, sastavljene od po jedanaest igrača. Fudbal je trenutno najpopularniji sport na svetu. Igra se u preko 200 zemalja. Mogu ga igrati ljudi svih godišta i muškarci i žene. Često se o fudbalu govori kao o „najvažnijoj sporednoj stvari na svetu“. Igra se fudbalskom loptom na pravougaonom igralištu s prirodnom ili veštačkom travom. Golovi su smešteni jedan nasuprot drugom na kraju uže strane igrališta. Cilj igre je ubaciti loptu u protivnički gol bilo kojim delom tela osim rukom. Jedino golman može u ograničenom prostoru, takozvanom kaznenom prostoru, igrati rukom. Pobednik utakmice je ekipa koja na kraju utakmice postigne više golova (pogodaka).
Savremena fudbalska igra razvila se u Engleskoj posle stvaranja prvog fudbalskog saveza 1863. godine. Prva pravila datiraju iz iste godine, a sa manjim promenama održala su se i do danas. Najviše fudbalsko telo je FIFA. FIFA organizuje Svetsko prvenstvo u fudbalu.
FUDBALSKA REPREZENTACIJA SRBIJE
– Fudbalska reprezentacija Srbije predstavlja Srbiju u međunarodnim fudbalskim takmičenjima i pod kontrolom je Fudbalskog saveza Srbije.
Najveće uspehe reprezentacija Srbije je napravila osvajanjem četvrtog mesta na Svetskom prvenstvu 1930. i 1962. godine. Takođe, dva puta su igrana i finala Evropskog prvenstva (1960. i 1968. godine). Na Olimpijskom fudbalskom turniru u Rimu 1960. godine osvojena je zlatna medalja.
Utakmice kao domaćin reprezentacija Srbije najčešće igra na stadionu Rajko Mitić i na stadionu Partizana, koji se nalaze u Beogradu.
Reprezentacija Srbije, od 2006. godine, ima nadimak Orlovi, a pre toga je zbog svojih prepoznatljivih dresova reprezentacija imala nadimak Plavi.
FIFA i UEFA tretiraju reprezentaciju Srbije kao naslednicu medalja i uspeha Jugoslavije. Najviše nastupa za reprezentaciju Srbije ima Dušan Tadić dok je najbolji strelac Aleksandar Mitrović.
FK PARTIZAN
– FK Partizan je srpski fudbalski klub iz Beograda i deo je JSD Partizan. Osvojio je ukupno 45 trofeja, uključujući: 27 nacionalnih prvenstva, 16 nacionalnih kupova, 1 nacionalni superkup i 1 Mitropa kup. Na tabeli jugoslovenske lige svih vremena završio je na drugom mestu.
Svoje utakmice od 1949. godine igraju na stadionu Partizana kapaciteta 29.775 mesta. Partizan je sa Sportingom igrao prvi meč ikada u Kupu evropskih šampiona 1955. godine, a bio je i prvi balkanski i istočnoevropski klub koji je igrao finale Kupa evropskih šampiona u sezoni 1965/66. Partizan je prvi srpski klub koji se plasirao u grupnu fazu Lige šampiona.
Klub ima dugogodišnje rivalstvo sa Crvenom zvezdom. Utakmice između ova dva kluba su poznata kao večiti derbi. Nadimak „Parni valjak“ dobio je 1953. godine nakon rekordne pobede nad Crvenom zvezdom od 7:1 u 13. večitom derbiju. U septembru 2009, britanski list Dejli mejl proglasio je derbi Partizan Crvena zvezda kao četvrto rivalstvo svih vremena. Pored Srbije, klub je takođe veoma popularan u Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini, posebno u Republici Srpskoj. Partizan ima mnogo pristalica u svim ostalim bivšim jugoslovenskim republikama, kao i u srpskoj dijaspori. Navijači Partizana se nazivaju Grobari.
FK CRVENA ZVEZDA
– FK Crvena zvezda je srpski fudbalski klub iz Beograda i deo je SD Crvena zvezda. Crvena zvezda je najtrofejniji fudbalski klub u Srbiji osvojivši ukupno 70 titula, uključujući 35 domaća šampionata, 28 nacionalnih kupova, dva nacionalna superkupa, jedan liga kup (kup prvoligaša), dva Mitropa kupa, jedan Kup šampiona i jedan Interkontinentalni kup. Najveći uspeh postignut je 1991. godine kada osvaja Kup evropskih šampiona u Bariju i Interkontinentalni kup u Tokiju iste godine. Bilo je to najveće dostignuće Crvene zvezde i bilo kog srpskog, a tada i jugoslovenskog fudbalskog kluba. Pored tog uspeha u evropskim takmičenjima, izdvaja se i finale Kupa UEFA 1979, gde su poraženi od Borusije iz Menhengladbaha.
Igra na svom stadionu koji od 2014. nosi ime po legendi Crvene zvezde Rajku Mitiću, sa kapacitetom od 51.755 sedećih mesta. Stadion je među domaćom publikom poznat kao Marakana po nazivu istoimenog stadiona u Brazilu, iako mu to nikad nije bio zvaničan naziv. Prema većini istraživanja Crvena zvezda je najpopularniji klub u Srbiji i Beogradu. Takođe veoma je popularan gotovo u svim susednim državama ali i među srpskom populacijom širom sveta.
Klub ima dugogodišnje rivalstvo sa Partizanom. Od 2011. godine postoji i Ženski fudbalski klub Crvena zvezda. Navijači Crvene Zvezde se zovu Delije.
VEČITI DERBI
– Crvena Zvezda : Partizan -Večiti derbi, poznat i kao Beogradski derbi, utakmica je između velikih gradskih rivala, Crvene zvezde i Partizana, dva najveća i najpopularnija sportska društva u Srbiji. Rivalstvo je prisutno u više različitih sportova, ali najintenzivnije utakmice su između fudbalske i košarkaške sekcije sportskih društava.
Ove dve ekipe su daleko najpopularnije u zemlji, sa 48,2% stanovništva koji navijaju za Crvenu zvezdu i 30,5% navijača Partizana prema jednom istraživanju sprovedenom 2008. Ova dva kluba su takođe najpopularnija u Crnoj Gori i Republici Srpskoj. Imaju pristalice u svim zemljama bivše Jugoslavije, kao i u zapadnim zemljama, a ovi navijači su većinom Srbi koji žive u tim zemljama.
Zvezdine boje su crvena i bela, dok su Partizanove crna i bela. Ove utakmice su uvek bile željno iščekivane i vrlo spektakularne, ali zbog slabijeg kvaliteta fudbala u poslednjim godinama, kao i velike količine nasilja i huliganizma, drastično je smanjena posećenost na ovim utakmicama. Derbi igran 11. maja 2005. u polufinalu kupa Srbije i Crne Gore je posetilo 8.000 gledalaca, što je najmanje u istoriji, a najveća posećenost je bila oko 100.000 gledalaca (90.142 prodatih karata) na 59. večitom derbiju igranom 7. novembra 1976. na stadionu Crvene zvezde.
FK VOJVODINA
– FK Vojvodina, poznat kao Vojvodina i kolokvijalno Voša, profesionalni je fudbalski klub iz Novog Sada i deo SD Vojvodina. Osnovan je 6. marta 1914. godine i važi za jedan od najvećih klubova na prostoru bivše Jugoslavije. Navijačka grupa Vojvodine se zove Firma, a ona je osnovana 1989. godine, iako je Klub navijača FK Vojvodina osnovan još 15. decembra 1937.
FK ČUKARIČKI
– FK Čukarički je srpski fudbalski klub iz Beograda. Trenutno se takmiči u Superligi Srbije. osnovan 4. jula 1926. godine u radničkom delu stare Čukarice, u kafani “Majdan“. Prema osnivačkom programu poneo je ime ČSK — Čukarički sportski klub, određene su mu klupske boje, crno-bele, što se održalo i do danas.
SUPERLIGA SRBIJE
– Superliga Srbije, iz sponzorskih razloga Mocart Bet Superliga (Mozzart Bet SuperLiga), službeno je ime glavne profesionalne fudbalske lige Srbije. Niži rang takmičenja je Prva liga Srbije. Superliga Srbije je formirana 2006. nakon raspada zajedničke države Srbije i Crne Gore i rasformiranja bivše Prve lige Srbije i Crne Gore.
Od sezone 2009/10. liga broji 16 klubova, za razliku od prethodnih sezona kada je imala 12. Od 2006. do 3. oktobra 2008. zvaničan naziv lige je bio Meridijan Superliga (Meridian SuperLiga), a naziv je promenjen zvaničnim potpisivanjem ugovora Fudbalskog saveza Srbije i Apatinske pivare, te je od 2008. do 2015. godine liga nosila naziv Jelen Superliga (Jelen SuperLiga).
Od sezone 2022/2023, sportska kladionica Mocart Bet (Mozzart Bet) novi je naslovni i generalni sponzor fudbalske Superlige Srbije.
SISTEM TAKMIČENJA U SUPERLIGI SRBIJE
– U sezoni 2006/07, prvoj sezoni Superlige Srbije pod novim imenom nakon rasformiranja Prve lige Srbije i Crne Gore, prvenstvo je bilo organizovano u 32 kola i sprovodilo se u dva dela. U prvom delu su se 22 utakmice igrale po dvostrukom bod sistemu (11+11). U drugom delu se igralo 10 kola (5+5) za nadigravanje gde su klubovi koji bi zauzeli mesta od 1. do 6. igrali za prvaka Superlige i plasman u UEFA takmičenja, a klubovi od 7. do 12. mesta – za opstanak u ligi. U sezonama 2007/08 i 2008/09. liga se igrala po trokružnom sistemu (33 kola), a od sezone 2009/10 liga je proširena sa 12 na 16 klubova, pet novih klubova je ušlo u Superligu iz Prve lige, a iz JSL je ispao samo jedan klub. Izvršni odbor FSS na 24. sednici održanoj 11. jula doneo je odluku da će od sezone 2013/14. biće uveden baraž za popunu Super lige u kojem će učestvovati 14. plasirani tim Super lige odnosno trećeplasirani Prve lige.
Prvak Superlige Srbije ima obezbeđeno mesto u 2. kolu kvalifikacija UEFA Lige šampiona, a drugoplasirani i trećeplasirani tim obezbeđuju učešće u 2. kolu kvalifikacija UEFA Liga Evrope. Pobednik Kupa Srbije počinje takmičenje u 3. kolu kvalifikacija UEFA Liga Evrope. Pošto je Intertoto kup ukinut, četvrtoplasirani tim ima šansu da učestvuje u UEFA ligi Evrope ako su oba finalista Kupa Srbije već obezbedila učešće u evropskim takmičenjima preko pozicije u ligi.
KUP SRBIJE
– Kup Srbije je nacionalni fudbalski kup Republike Srbije koji se održava u organizaciji Fudbalskog saveza Srbije. Pobednik ovog takmičenja dobija priliku da se nadmeće u kvalifikacijama na narednu sezonu.
KOŠARKA
– Košarka je vrsta timskog sporta, koji uglavnom čine dva tima od po pet igrača, koji se takmiče jedan protiv drugog na terenu pravougaonog oblika. Glavni cilj je postizanje što više poena, što se ostvaruje ubacivanjem lopte u koš, pritom pokušavajući da protivnički tim postigne što manje poena.
Prečnik košarkaške lopte je 24 centimetra, a prečnik obruča skoro duplo više, 46 centimetara. Koš je vredan jedan poen prilikom šutiranja slobodnih bacanja, dva poena prilikom šutiranja unutar linije tri poena, i tri poena ukoliko se šutira izvan linije tri poena.
Pobjeđuje tim koji na kraju utakmice postigne najviše poena, ukoliko je na kraju regularnog dela rezultat izjednačen, igraju se produžeci.
Tokom vremena košarka je razvila uobičajene tehnike šutiranja, dodavanja i vođenja lopte, kao i pozicije igrača i napadački i odbrambeni mehanizam. Dok se uobičajena takmičarska košarka odvija pod strogim i tačno određenim pravilima, razne varijacije košarke učinile su košarku bližu igračima i s manjim brojem pravila. Košarka je jedan od najgledanijih sportova na svetu.
Dok je takmičarska košarka isključivo dvoranski sport koji se odvija na terenu za košarku, manje regulisane vrste košarke mogu se igrati i kao spoljni sport na podlogama različitim od parketa, koji je standard za takmičarsku košarku.
KOŠARKA U SRBIJI
– Prvu košarkašku loptu u Srbiju doneo je 1923. godine iz Amerike Vilijam Viland, predstavnik dobrotvorne organizacije „Vojska spasa“. Viland je u Beograd stigao sa zadatkom da učitelje, nastavnike i profesore beogradskih škola upozna sa zvaničnim pravilima košarkaške igre. U pratnji gosta iz Amerike, u službi prevodioca, bila je Dragica Popović iz Crvenog krsta Beograda.
Domaćini su bili izuzetno zainteresovani za ovu posetu. Seminarima g-dina Vilanda prisustvovao je veliki broj znatiželjnika, koji su želeli da se upoznaju sa njima do tada potpuno nepoznatom igrom.
U znak velike pažnje i posebnog prijateljstva, Viland je g-đi Popović, koja ga je pratila tokom njegove kratke posete Srbiji, poklonio košarkašku loptu. Prema svim istorijskim svedočanstvima, to je bila i prva košarkaška lopta koja se pojavila u Srbiji.
Prva kompletna pravila košarkaške igre štampana su u Beogradu 1924.
Zanimljivost o početku košarke u Srbiji koja je objavljena u dnevnom listu “Politika” od 18. aprila 1923. u rubrici „Sport“:
MEĐUNARODNA KOŠARKA
– Međunarodna košarkaška federacija (fr. Federation Internationale de Basketball Amateur) FIBA osnovana je 18. juna 1932. u Ženevi od predstavnika osam država: Argentine, Čehoslovačke, Grčke, Italije, Letonije, Portugalije, Rumunije i Švajcarske. U to vreme, organizacija se brinula samo o amaterskim igračima.
Košarka je prvi put uvrštena na Letnje olimpijske igre 1936, iako je demonstrativni turnir održan još 1904. Na ovim takmičenjima su uglavnom dominirale Sjedinjene Države, koje nisu osvojile samo četiri olimpijska turnira, a prvi poraz je bio u kontroverznoj finalnoj utakmici protiv Sovjetskog Saveza na Olimpijskim igrama 1972. u Minhenu. Prvo Svetsko prvenstvo u košarci za muškarce je održano u Argentini. Tri godine kasnije, prvo Svetsko prvenstvo u košarci za žene je održano u Čileu. Ženska košarka je uvrštena na Olimpijske igre 1976., sa timovima Brazila i Australije koje su bili najveći rivali Sjedinjenim Američkim Državama.
FIBA je 1989. odbacila razliku između amaterskih i profesionalnih košarkaša, a 1992. profesionalni igrači su prvi put igrali na Olimpijskim igrama. Dominacija SAD se nastavila sa predstavljanjem njihovog Tima snova. Međutim, sa razvojem košarke u drugim državama, ostali nacionalni timovi su počeli da pobeđuju Sjedinjene Države. Tim koji se sastojao od isključivo NBA igrača je završio kao šesti na Svetskom prvenstvu 2002. u Indijanapolisu iza Jugoslavije, Argentine, Nemačke, Novog Zelanda i Španije. Na Olimpijskim igrama 2004. u Atini, tim Sjedinjenih Država sastavljen od profesionalnih igrača je pretrpeo prvi poraz na Olimpijskim igrama, izgubivši od Portorika i Litvanije u utakmicama po grupi. Na kraju je ovaj tim osvojio bronzanu medalju, iza Argentine i Italije.
Košarkaški turniri se širom sveta održavaju za dečake i devojčice svih uzrasta. Globalna popularnost ovog sporta odražava se kroz nacionalnosti igrača koji igraju u NBA ligi. Vlade Divac, jedan od pripadnika prvog talasa neameričkih igrača, i Predrag Stojaković, dvostruki pobednik u šutiranju trojki su iz Srbije, Stiv Neš, koji je osvojio nagradu za najkorisnijeg igrača u NBA ligi je Kanađanin; Kobe Brajant je Amerikanac, ali je odrastao u Italiji; zvezda Dalas Maveriksa Dirk Novicki je Nemac, a zvezda Los Anđeles Lejkersa Pau Gasol je iz Španije. San Antonio Sparsi u svojoj ekipi imaju Tima Dankana sa Američkih Devičanskih Ostrva (Dankan igra za SAD, pošto Devičanska Ostrva nemaju košarkaški tim za međunarodna takmičenja), Emanuel Đinobili je iz Argentine (kao i igrač Čikago Bulsa Andres Noćioni), a Toni Parker je iz Francuske.
Najbolji timovi sa dva poslednja Svetska prvenstva održana 2002. u Indijanapolisu i 2006. u Japanu, jednako dramatično pokazuju globalizaciju igre. Samo jedan član ova dva tima je Amerikanac, a to je Karmelo Entoni. U timu iz 2002. su bili Novicki, Đinobili, Stojaković, Jao Ming iz Kine i Pero Kameron iz Novog Zelanda. Đinobili je takođe bio i u timu i 2006, a ostali su Entoni, Gasol i Horhe Garbahosa iz Španije i Teodoros Papalukas iz Grčke. Jedini igrači iz ova dva tima koji nikada nisu igrali u NBA su Kameron i Papalukas.
KK CRVENA ZVEZDA
– KK Crvena zvezda (ili, iz sponzorskih razloga, Crvena zvezda Meridianbet) srpski je profesionalni košarkaški klub iz Beograda. Deo je sportskog društva Crvena zvezda. Crvena zvezda se takmiči u Košarkaškoj ligi Srbije i domaćem Kupu Radivoja Koraća, i jedini je srpski košarkaški klub koji nije ispadao iz prve nacionalne lige. Crvena zvezda je takođe jedini klub na svetu u kojem su ponikla četvorica članova FIBA kuće slavnih (Popović, Stanković, Šaper i Nikolić), od kojih su dvojica izabrana u kuću slavnih u Springfildu (Stanković i Nikolić). Crvena zvezda čini Jadransku košarkašku asocijaciju i takmiči se u ABA ligi, koja određuje koji će se timovi takmičiti u Evroligi a koji u Evrokupu. Prema ULEB-ovoj listi Zvezda je najbolje rangiran klub od svih srpskih klubova, kao i svih klubova iz Jadranske lige.
Crvena zvezda kao domaćin utakmice igra u Beogradskoj areni sa predviđenim kapacitetom od 18.386 sedećih mesta. Navijači Crvene zvezde se nazivaju Delije.
KK PARTIZAN
– KK Partizan (ili zbog sponzorskih razloga Partizan Mocart bet), srpski je košarkaški klub iz Beograda i deo je JSD Partizan. Najtrofejniji je klub u Srbiji i jedan od najtrofejnijih u bivšoj Jugoslaviji, osvojio je 21 put nacionalno prvenstvo, 16 puta nacionalni kup, sedam puta Jadransku ligu i jednom Superkup Jadranske lige.
Osvojio je Evroligu u sezoni 1991/92. trojkom Aleksandra Đorđevića u poslednjim trenucima protiv Huventuda iz Badalone. To je najveći uspeh u srpskoj klupskoj košarci, iako je te sezone, zbog rata u Jugoslaviji, odigrao samo jednu utakmicu pred svojim navijačima. Pored titule, još četiri puta je igrao na fajnal foru. U evropskim takmičenjima je i tri puta osvojio Kup Radivoja Koraća: 1978, 1979. i 1989. godine. Prvi je košarkaški klub iz Srbije koji je odigrao zvaničnu utakmicu sa NBA timovima, u septembru 2009. Na rang-listi evropskih košarkaških klubova Partizan je najbolje rangiran klub od svih srpskih klubova, kao i svih klubova iz Jadranske lige. Od sezone 2019/20. kao domaćin sve utakmice igra u Beogradskoj areni sa predviđenim kapacitetom od 20.000 sedećih mesta. Navijači Partizana se nazivaju Grobari.
ABA LIGA
– Jadranska liga (engl. Adriatic League; poznata i kao ABA liga, engl. ABA League) je regionalna košarkaška liga u kojoj se takmiče klubovi iz Srbije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Slovenije, Crne Gore, Makedonije i Ujedinjenih Arapskih Emirata. U prošlosti su po specijalnom pozivu Jadranske košarkaške asocijacije u ligi učestvovali i timovi iz Izraela, Mađarske, Bugarske i Češke.
ABA liga postoji uporedo sa domaćim prvenstvima u svakoj zemlji. Svi timovi igraju u ABA ligi i prvenstvu svoje zemlje. Jadranska košarkaška asocijacija, koja organizuje ABA ligu, je punopravni član ULEB-a. Od sezone 2017/18. postoji Druga ABA liga i Superkup ABA lige.
Zbog sponzorskih razloga Jadranska košarkaška liga je poznata kao Gudjer liga (engl. Goodyear League) u periodu od 2001. do 2006. godine, NLB liga (engl. NLB League) u periodu od 2006. do 2011. godine i ABA liga j.t.d. (engl. ABA League JTD) od 2016. godine.
Liga je inspirisala pokretanje sličnih regionalnih liga širom Evrope kao što su: Baltička liga, Balkanska liga i VTB liga.
Najuspešniji klubovi su Partizan i Crvena zvezda, koji su po 7 puta osvojili ovo takmičenje.
EVROLIGA
– Evroliga (engl. EuroLeague) najjače je i najvažnije klupsko profesionalno košarkaško takmičenje u Evropi. U njemu učestvuje veliki broj klubova iz većine zemalja Evrope. Takmičenjem upravlja ULEB, udruženje evropskih profesionalnih liga. Klubovi iz Izraela, čija je cela teritorija u Aziji, takođe učestvuju u ovom takmičenju.
U dosadašnjoj istoriji Evroliga je puno promenila kako koncept tako i sistem takmičenja. U početku su najbolji timovi iz većine zemalja učestvovale u njoj. Tada je prvacima država bilo garantovano mesto. Međutim sa velikim uplivom finansija u sport, tako je košarka postala igra u kojoj je novac zauzimao veoma bitno mesto. Iz tih razloga kvalitet se koncentrisao uglavnom u finansijski jakim zemljama ili veoma talentovanim. Zato su pojedine zemlje dobile više od jednog predstavnika, a u novije vreme pojedini predstavnici na osnovu svojih dobrih sezona u kontinuitetu su potpisali ugovore sa Evroligom.
Počev od sezone 2009/10. određenom broju klubova dodeljuje se tzv. A licenca koja im obezbeđuje višegodišnje nastupe u Evroligi nezavisno od uslova potrebnih za B licencu. Međutim, ovi timovi moraju da ispune neke druge kriterijume kako bi mogli da dobiju A licencu. Pored rezultata ostvarenih u nacionalnim i ULEB-ovim takmičenjima, vrednuju se i komercijalni i infrastrukturni kriterijumi poput prihoda od TV prava, posete na utakmicama i kapaciteta dvorana. Pred sezonu 2015/16. na snagu je stupilo pravilo po kome A licencu mogu imati maksimalno tri kluba iz jedne zemlje.
